Việt Nam bứt phá: vì sao năm 2025 là thời điểm bản lề của nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất châu Á
Đến cuối năm 2025, Việt Nam dự kiến sẽ sản xuất 65% tổng lượng tai nghe AirPods và 20% số lượng iPad cùng Apple Watch của Apple. Trong khi Trung Quốc vẫn chật vật với chiến tranh thương mại và chi phí sản xuất leo thang, Việt Nam đã âm thầm chuyển mình từ “phương án dự phòng” thành “sân khấu chính” của chuỗi cung ứng toàn cầu. Từ các trung tâm lắp ráp trị giá hàng tỷ USD của Samsung đến nhà máy sản xuất kính thực tế ảo Quest của Meta, làn sóng dịch chuyển sản xuất này không chỉ là “trò hoán đổi ghế” giữa các tập đoàn, mà là một sự tái cấu trúc sâu rộng, biến Việt Nam thành điểm sáng hấp dẫn nhất khu vực.
Làn sóng dịch chuyển sản xuất: phép tính mới, người thắng mới
Chính sách thuế mới tạo ra chênh lệch đáng kể. Sau các vòng đàm phán căng thẳng, hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Mỹ chịu thuế suất 20% (và 40% với hàng quá cảnh), trong khi hàng Trung Quốc vẫn đối mặt với mức trên 100%. Khoảng cách này không chỉ là ưu đãi giá—mà còn là “hào kinh tế” bảo vệ lợi thế cạnh tranh, tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư.
Việc Apple mở rộng sản xuất tại Việt Nam là minh chứng rõ ràng. Hiện chuỗi cung ứng của Apple tại Việt Nam tạo khoảng 200.000 việc làm, với khoản đầu tư 551 triệu USD của Foxconn vào nhà máy thiết bị thông minh, hướng tới sản lượng 4,2 triệu sản phẩm mỗi năm. Việt Nam cũng đã chiếm 5% sản lượng MacBook, cho thấy đây không chỉ là công xưởng lắp ráp mà còn đang từng bước xây dựng năng lực sản xuất tinh vi, giá trị cao.
Quan trọng hơn, Việt Nam không chỉ “đánh” vào lợi thế nhân công giá rẻ. Mức lương trung bình 250-400 USD/tháng so với 500-800 USD/tháng ở Trung Quốc vẫn là ưu thế, nhưng không dài lâu. Điểm mạnh thực sự nằm ở vị thế chiến lược như một điểm đến “China+1” hàng đầu.
Chính sách thuế thúc đẩy đầu tư công nghệ cao
Luật thuế thu nhập doanh nghiệp mới, có hiệu lực từ tháng 10/2025, được thiết kế có trọng tâm và chiến lược. Thay vì ưu đãi tràn lan theo địa bàn, chính sách mới tập trung vào các ngành công nghệ cao và đổi mới sáng tạo, với mức thuế ưu đãi 10% trong 15 năm. Những dự án quy mô đặc biệt lớn (tối thiểu 475 triệu USD) có thể được hưởng ưu đãi lâu dài.
Ngoài ra, doanh nghiệp còn được miễn thuế 4 năm, giảm 50% trong 9 năm tiếp theo, và miễn thuế nhập khẩu với linh kiện điện tử quan trọng. Khác với cuộc đua giảm thuế trong khu vực, ưu đãi này gắn chặt với tiêu chuẩn công nghệ, mục tiêu tăng trưởng xanh và đóng góp vào chiến lược đổi mới quốc gia.
Bài toán phức tạp của “con hổ” mới
Theo ông Richard McClellan (RMAC Advisory), nền kinh tế Việt Nam “đa dạng và phức tạp hơn” so với Hàn Quốc hay Đài Loan ở cùng giai đoạn phát triển. Việt Nam không thể chỉ dựa vào một ngành để bứt phá, mà cần song song phát triển sản xuất, công nghệ, nông nghiệp và dịch vụ.
Yếu tố chính trị cũng là một thử thách. Sức ép từ các nhóm bảo thủ trong Đảng Cộng sản và sự phản đối tiềm tàng của doanh nghiệp nhà nước tạo ra rào cản mà Singapore hay Hong Kong từng không gặp phải trong giai đoạn “hóa hổ”. Cải cách ở đây vừa là kinh tế, vừa là điều phối lợi ích.
Áp lực nhân khẩu học và biến đổi khí hậu
Bà Mimi Vu (Raise Partners) cảnh báo: “Đây là thời điểm toàn lực… Chúng ta không thể lãng phí thêm thời gian.” Lợi thế dân số vàng—giai đoạn dân số trong độ tuổi lao động đạt đỉnh—sẽ không kéo dài mãi. Cùng lúc, mối đe dọa từ nước biển dâng và thời tiết cực đoan đang tạo thêm áp lực về thời gian.
Điều này đồng nghĩa Việt Nam phải triển khai tầm nhìn 2045 trong một cuộc đua song song với biến đổi khí hậu và nhân khẩu học.
Tín hiệu cho nhà đầu tư châu Á
Sự bứt phá của Việt Nam vừa là cơ hội, vừa là thách thức cạnh tranh với các nền kinh tế ASEAN khác. Thành công tại TP.HCM và Hà Nội có thể kéo theo hợp tác thương mại nội khối, nhưng cũng có thể hút dòng vốn khỏi các thị trường khác.
Nhà đầu tư cần theo dõi ba chỉ số chính trong 18 tháng tới: tốc độ cải cách quy định, khả năng duy trì dòng vốn FDI ngoài lĩnh vực sản xuất, và năng lực phát triển đổi mới sáng tạo nội địa. Các khoản đầu tư gắn với tiêu chuẩn ESG sẽ đặc biệt đáng chú ý, khi chiến lược thu hút FDI công nghệ cao của Việt Nam ngày càng gắn với xu hướng bền vững toàn cầu.
Kết luận của Alex
Việt Nam đang ở vị thế khác biệt so với các “con hổ” châu Á trước đây. Nếu Hàn Quốc chủ yếu dựa vào chaebol trong lĩnh vực điện tử và đóng tàu, thì Việt Nam phải hiện đại hóa đồng thời nhiều trụ cột kinh tế, trong khi chạy đua với thời gian và thách thức khí hậu. Dân số trong độ tuổi lao động sẽ đạt đỉnh vào năm 2042, và nếu không có giải pháp thích ứng khí hậu, GDP hàng năm có thể giảm 12-14% vào năm 2050.
Tuy nhiên, thời điểm hiện tại đang mở ra cơ hội vàng: chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, yếu tố bền vững trở thành ưu tiên, và chiến lược “China+1” đã dịch chuyển từ dự phòng sang cốt lõi.
Câu hỏi không còn là “Việt Nam có trở thành con hổ mới hay không?” mà là “Liệu Việt Nam có thể hành động đủ nhanh để tận dụng thời cơ lịch sử này hay không?”. Với nhà đầu tư châu Á, tốc độ triển khai sẽ là yếu tố quyết định giữa việc “cưỡi sóng” hay đứng nhìn từ bờ.
