AI làm thay đổi ngành hoạt hình Anh bảo vệ việc làm, Việt Nam mở rộng cơ hội

Tôi đã dành vài ngày gần đây để tự tìm hiểu về tác động của AI đối với ngành hoạt hình, và sự tương phản giữa cách Anh và Việt Nam đang trải nghiệm làn sóng này vừa hấp dẫn, vừa đáng lo ngại.

Tôi đã đọc sâu các báo cáo của Viện Điện ảnh Anh (BFI), các nghiên cứu về ngành công nghiệp sáng tạo Việt Nam, cũng như các cuộc thảo luận trên LinkedIn với họa sĩ hoạt hình ở cả hai quốc gia. Và đây là những gì tôi đang thấy.

Dữ liệu tôi tìm được

🇬🇧 Anh

Một nghiên cứu năm 2024 của BFI cho thấy AI tạo sinh có thể ảnh hưởng tới khoảng 203.000 việc làm trong ngành công nghiệp màn ảnh của Anh trong vòng 5 năm tới, trong đó các vị trí đầu vào như họa sĩ hoạt hình junior hay in-between artist đặc biệt dễ bị tổn thương.
Nghiên cứu của BFI cũng chỉ ra rằng 53% chuyên gia hoạt hình tại Anh lo ngại các công cụ AI được huấn luyện trên nội dung có bản quyền đang đe dọa quyền sở hữu trí tuệ của họ.
Báo The Guardian cho biết các studio lớn đang đầu tư mạnh vào các chương trình đào tạo AI cho freelancer nhằm hạn chế nguy cơ bị thay thế.

🇻🇳 Việt Nam

Báo cáo ngành công nghiệp sáng tạo năm 2024 của OpenGov Asia cho thấy AI đang mở khóa những dự án trước đây không khả thi vì hạn chế ngân sách.
Các họa sĩ hoạt hình Việt Nam giờ đây có thể tạo ra thiết kế nhân vật, bối cảnh và hậu kỳ chất lượng cao bằng các công cụ AI giá rẻ, qua đó thúc đẩy những câu chuyện mang bản sắc địa phương.
Tuy nhiên, khảo sát của VietNamNet cho thấy 61% chuyên gia sáng tạo lo ngại các công việc mang tính lặp lại sẽ bị tự động hóa trước khi họ kịp tích lũy nền tảng nghề nghiệp, đồng thời các vấn đề bản quyền đang xuất hiện nhưng chưa có khung pháp lý rõ ràng.

Những gì tôi đang học được

Ngành công nghiệp đã trưởng thành của Anh đang ở thế phòng thủ — bảo vệ việc làm thông qua nâng cao kỹ năng và cải cách sở hữu trí tuệ. BFI đang thúc đẩy các cải cách về cấp phép để ngăn AI sử dụng nội dung có bản quyền mà không được cho phép.

Trong khi đó, Việt Nam nhìn AI như một động lực mở rộng. Ngành sáng tạo đang tăng trưởng, và AI giúp lấp đầy khoảng cách tài nguyên từng khiến các họa sĩ Việt Nam khó cạnh tranh trên thị trường toàn cầu. Một bài báo của Tuổi Trẻ Online đã chỉ ra sự xuất hiện của các vai trò chuyên biệt mới như “AI workflow integrator” (người tích hợp quy trình AI) trong các studio Việt Nam.

Cả hai quốc gia đều lo ngại AI sẽ thay thế các vị trí sáng tạo cấp thấp.
Nhưng sự khác biệt nằm ở chỗ:

• Anh lo bảo vệ một ngành công nghiệp đã trưởng thành
• Việt Nam lo liệu các họa sĩ trẻ có còn đủ cơ hội tích lũy nền tảng nghề nghiệp để phát triển tay nghề hay không

Cây cầu kết nối

Điều khiến tôi bất ngờ là: AI đang phơi bày sự khác biệt mang tính cấu trúc giữa nền kinh tế sáng tạo đã định hình của Anh và nền kinh tế sáng tạo đang nổi của Việt Nam.

Anh có công đoàn, khung bản quyền và vận động chính sách — nhưng cũng có chi phí cao và tốc độ thích nghi chậm.
Việt Nam có sự linh hoạt và rào cản gia nhập thấp — nhưng lại thiếu cơ chế bảo vệ người sáng tạo và dễ bị nội dung do AI tạo ra cạnh tranh không công bằng.

Một nghiên cứu trên LinkedIn về các chuyên gia hoạt hình ở cả hai thị trường cho thấy: những người sử dụng AI như một đối tác đồng sáng tạo — để AI xử lý các công việc tẻ nhạt, còn con người tập trung vào kể chuyện, phong cách và định hướng nghệ thuật — đang chứng kiến sự phát triển sự nghiệp rõ rệt.
Các vai trò mới như “AI workflow integrator” và “creative technologist” đang xuất hiện ở cả hai khu vực.

Quan điểm cá nhân của tôi

Tôi học được những điều này từ các báo cáo ngành và diễn đàn của họa sĩ, không phải từ đào tạo chính quy. Nhưng xu hướng thì rất rõ ràng:
AI không giết chết hoạt hình — nó buộc cả hai quốc gia phải đặt lại câu hỏi: sáng tạo của con người thực sự là gì?

Anh cần học sự linh hoạt của Việt Nam.
Việt Nam cần nghiên cứu kỹ các cơ chế bảo vệ người sáng tạo của Anh.

Những tài liệu tôi đang đọc tuần này:

• British Film Institute: AI & the UK Screen Sector Report (2024)
• OpenGov Asia: Vietnam Creative Industries Study (2024)
• The Guardian: UK Animation Workforce Analysis
• VietNamNet: Creative Professionals AI Survey
• TUỔI TRẺ ONLINE: Vietnam Animation Industry Transformation